Omgaan met kritiek

Mijn schrijfkompaan had stoute schoenen aangetrokken waarmee ze het oorlogspad betrad. Nog voordat ik de hand kon schudden om haar op de begraafplaats te verwelkomen, riep ze: ‘Ik krijg kritiek, D! En in de meeste gevallen hebben die opmerkingen betrekking op jou.’

Blijkbaar had ze zich door andermans woorden van haar schrijfplezier laten beroven en zocht ze een boosdoener om op te schieten.

‘Ze zeggen D, dat je arrogant bent. Dat je steevast alles beter weet. Dat jouw taalgebruik niet altijd past bij het gedistingeerde personage dat je pretendeert te zijn en dat je je op een te gezwollen manier uitdrukt. Wat zeg je me daarvan? Kan ik gaan uitleggen dat het helemaal niet mijn bedoeling is om literair te doen.’

Even hapte ze naar adem, maar nog voordat ik kon antwoorden draafde ze door. ‘

‘Alsof literair doen in mijn verhalen past. In mijn sprookjes voor volwassenen zoals ze ook wel bestempeld worden. Weet je wat ze me vragen? Waarom ik zo nodig naar een begraafplaats moet, waarom onze ontmoetingen niet elders kunnen plaatsvinden. Heeft D dan geen eerbied voor de overledenen? Wat moet ik daar op antwoorden? Jij hebt mij gezegd dat het te vroeg is om uitleg over de keuze van locatie te verschaffen.’

Ik probeerde al die opmerkingen in een keer te laten bezinken maar omdat ik geen verbanden zag, lukte dat niet.

‘Heb je er misschien ook nog iets op te zeggen? Ze stond wijdbeens met haar handen in de zij.

‘Laten we samen een korte wandeling maken.’

‘Wandelen?’

‘Lopen sust het gemoed, Anita. Kom.’

‘Niets mis met mijn gemoed. Ik ben totaal rustig!’

 

Kritiek en twijfels

Opmerkelijk begin van de ochtend, vond ik. Een paar dagen eerder hadden we nog gewerkt aan de uitbreiding van de Short Stories die we twee jaar geleden geschreven hadden. Daarbij had ik geen enkele aarzeling bespeurd. Sterker nog, toen ze me verteld had dat goed bedoelenden haar hadden afgeraden om de verhalen in boekvorm te bundelen, had ze hartelijk gelachen. Voor haar was dat reden geweest om er nog meer energie in te stoppen. Maar nu had de kritiek blijkbaar kans gezien om onder haar huid te kruipen. In de wetenschap dat ze achter me aan zou dribbelen, begon ik te lopen. Na een poosje vroeg ik: ‘Je volgt toch geen gedachten van het ego?’

‘Geen gedachten D. Ik krijg kritiek, over jou. En dat brengt me aan het twijfelen.’

‘Onhandig, twijfels leiden veelal tot mislukkingen.’

Onmiddellijk greep ze mijn arm beet en gebaarde me halt te houden. Ik zag de pupillen in haar blauwe ogen ontvlammen. ‘Een mislukking?! Zeg jij nou dat ik op een mislukking afsteven?’

‘Twijfel zet je aan tot zoeken naar alsmaar beter. Voor je het weet begin je aan een zoektocht die nooit eindigt. Als twijfels de overhand krijgen, kom je niet tot publiceren. Maar als je achter hetgeen je maakt ook durft te gaan staan – en durft te  blijven staan – kun je de onzekerheid bij de kladden grijpen alvorens deze schade kan aanrichten.’

Inmiddels waren we bij een bankje aangekomen. Ik ging zitten en gebaarde haar hetzelfde te doen. ‘Je hebt geen invloed op uitleg die aan je woorden wordt gegeven. Mensen lezen en interpreteren vanuit eigen perspectief. Het is onmogelijk om aan ieders verwachtingen te voldoen, je hebt immers geen weet van de beelden die gevormd zijn. Er zijn mensen die stoppen met schrijven omdat ze andermans oordelen zwaarder laten wegen dan hun eigen overtuigingen. Dat wil je toch niet. Let wel, daarmee wil ik niet beweerd hebben dat je alle kritieken klakkeloos naast je neer moet leggen. Sommige commentaren zijn opbouwend bedoeld. Als je ervan kunt leren, moet je het doen. Maar het is aan jou, en aan niemand anders, om te bepalen waar je iets mee kunt en wat je los wil laten.’

Ik hoorde mezelf praten terwijl ik de opmerking probeerde te verwerken die mijn zere been geraakt had. Ik zou geen eerbied voor de overledenen hebben? Men moest eens weten. Ik bekommerde mij alle dagen met liefde om hen die onder de zoden sliepen. Ik had namelijk een taak te volbrengen, een taak die mij in de andere wereld was opgelegd. Helaas was het moment om daarover uit te weiden nog niet aangebroken. Dus doodde ik de tijd door jonge en oude zielen een luisterend oor te bieden. Iedereen die hier te rusten was gelegd had een leven geleid, met hen was een verhaal begraven dat de moeite van vertellen waard was. Waarom zou ik van de nood geen deugd mogen maken?

 

Sprookjes voor volwassenen

Haar blik was naar beneden gericht, naar de schoenen die in de steentjes speelden. ‘En nu?’ vroeg ze.

‘Klopt het wat ze zeggen, probeer je literair te doen?’

‘Natuurlijk niet, je kent me toch? Ik schrijf gewoon op wat ik mooi vind klinken. Dat is soms wat ver gezocht misschien, maar literair doen? Daar ben ik helemaal niet mee bezig.’

‘Als die kritiek je niet past, leg hem dan naast je neer. Andermans oordeel, hoe opbouwend ook bedoeld, heeft niet altijd iets met jou te maken.’

Met twee handen zette ze zich af op het zitgedeelte van de bank en schoof naar de rugleuning. Ze keek me aan. ‘En die opmerking over sprookjes voor volwassenen?’

‘Wat is er mis met sprookjes voor volwassenen?’

‘Nou ja…. Dat klinkt zo kinderachtig.’

‘Zie, jouw interpretatie.’

‘Hoe zou jij het vinden als iemand je zegt: “met alle respect, Anita, maar jij schrijft sprookjes voor volwassenen. Die verhalen hebben weinig met de realiteit van doen. Ik verdiep me liever in Franse literatuur of in boeken die politiek geëngageerd zijn. Die verhalen hebben tenminste inhoud.” Nou?’

‘Ik zou denken dat diens brein weinig ruimte voor fantasie biedt, dat diegene dus niet behoort tot jouw lezerspubliek. Dat kan toch?’

‘Maar de degenererende toon waarmee hij sprak…Alsof ik verhalen zonder inhoud schrijf, alsof ik weinig zinnigs te melden heb. Dat is toch bela.….’

Ik legde een hand op haar arm om de stroom van negatieve interpretaties te onderbreken. ‘Als iemand niet begrijpt wat je doet dan is er ook geen reden om je aangevallen te voelen. Lezers die de magie geen warm hart toedragen, verliezen zich wellicht in thrillers, of in waargebeurde verhalen. Ieder individu wordt geraakt door een bepaalde vertelwijze, maar de boodschappen over goed en kwaad zijn vaker wel universeel dan niet. Er wordt op allerlei manieren over gecommuniceerd en gedebatteerd.’ Ik keek even opzij en knipoogde. ‘Alsof politici geen sprookjes vertellen.’

Eindelijk verscheen er een glimlach op haar gezicht. ‘Sorry, D. Ik was even uit het veld geslagen.’

‘Dat geeft niet. Zolang jij de pen niet neerlegt, kun je de stoom bij mij afblazen.’

‘Weet je wat het is, eigenlijk vind ik van mezelf dat ik best aardig met kritiek kan omgaan. Maar nu en dan vind ik het best moeilijk.’

‘Beter wen je er toch aan. Vandaag de dag kan niemand meer z’n bil lichten zonder dat de we..’

‘D! Let op je taal!’

Op de vingers getikt

De woorden ontglipten me voordat ik er erg in had. Het was een onschuldige uitglijer die mij werd ingefluisterd door de aard mij bij geboorte meegegeven. De wijze van uitdrukken herinnert aan het personage dat ik ooit was. Bij leven, in een wereld die de uwe niet is. Door de eeuwen heen is mijn geluid veranderd, doch nu en dan wordt het geciviliseerde overstemd door mijn verleden. Wellicht kwam die stem vanochtend bovendrijven omdat ik op de vingers getikt werd. Ik zou beter moeten weten. Maar zie, ik ben mettertijd weliswaar wijzer geworden maar ik weet echt niet altijd alles beter. Ik ben u daarover natuurlijk geen uitleg verschuldigd, maar ik wou het hier toch maar even neergeschreven hebben.

Hoe doet u dat eigenlijk? Omgaan met kritiek?

 

Met hartelijke groeten,

 

Dyamos

 

7 gedachten over “Omgaan met kritiek

  1. aan Heer D maar meer nog aan de schrijfmaat
    Kritiek? Mag je aan het denken zetten maar nooit ontmoedigen.
    Kritiek is in the mind of the beholder is me door de jaren duidelijk geworden.
    Eens was ik medewerker aan een tv-programma waar de inmiddels zeer beroemd en geroemd geworden Paul Verhoeven aan meewerkte. Alle filmpjes kregen lof maar de items van Paul werden consequent de grond in getrapt door één recensent. Ze bleken een oude vete te hebben die zo werd uitgevochten.
    Nog een voorbeeld. Toen ik als schrijfster debuteerde mocht ik een stukje krantenpagina delen met niemand minder dan Harry Mulish. Hij kreeg natuurlijk het grootste deel van de pagina. In de krant waar ik ook werd geprezen, hoera hoera, werd Mulish ook de hemel in geprezen. In een andere grote krant werd Heer Mulish helemaal vertrapt en verpletterd. Toen begreep ik pas echt dat kritiek iets is dat je van je af moet laten glijden, maar het mag je aan het denken zetten, dat het tot discussie mag aanzetten. Heer D, ik hoop dat ik uw schrijfmaat een beetje een riem onder het hart heb gegeven. met groet EPM.

    1. Vrouwe Elisabeth,

      Ik zal er hoogstpersoonlijk zorg voor dragen dat uw hartverwarmende woorden bij mijn schrijfkompaan terecht komen. Ze zal u net als ik zeer erkentelijk zijn. Ik ben met u eens dat kritiek tot discussie en nadenken mag aanzetten, doch nimmer tot ontmoediging.

      met hartelijke groeten,

      Dyamos

  2. Krijg miech deen D. inens get minseliks! Kump enne tied dat iech nog vaan heum goan houwe!
    Fijngeschreve maatje. Dikke poen vaan ‘t Hen!

  3. Beste D,

    laat het nou juist jouw schepper zijn die mij tot het lezen van sprookjes voor volwassenen heeft aangezet. Dat is – om maar eens eens voorbeeld te geven – de schrijfster van Harry Potter nog niet gelukt. Als dat geen hart onder de riem is, weet ik het niet meer.

    1. Ach Andrea,

      Een dergelijk hart onder de riem van een volwassene doet het hart van mijn schepper nog harder kloppen voor sprookjes. Eenieder die verhalen schrijft wil een boodschap overbrengen, maar wie schrijf ik dat? U weet er alles van.

      Waarom heb ik u nog niet op de begraafplaats in Maastricht gezien? U leest toch ook verhalen van gedenkstenen?

      Met hartelijke groeten,

      Dyamos

  4. Laat de kritiek voor wat het is opbouwend om iets te leren.
    Afkrakend om naast je neer te leggen, deze is van mensen die niet kunnen velen dat iemand iet moois doet.
    Geef niet op schepper je doet het goed.
    Liefs Cobie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *